BRUSSEL
BOZAR
20/06/08 -
14/09/08
‘History is for pissing on!’, zo verklaarde de Engelse punknar Malcolm McLaren met zijn welbekende branie. Geen enkele culturele praktijk zit heviger in het heden verankerd dan de popmuziek. Toch heeft ook zij een verleden, een geschiedenis die ondertussen al ruim een halve eeuw in beslag neemt. Onder de noemer It’s not only Rock’n’Roll, Baby! licht de Franse stercurator Jérôme Sans, voormalig codirecteur van het Palais de Tokyo in Parijs, thans artistiek leider van het Ullens Center for Contemporary Art in Beijing en zelf als muzikant actief onder de naam Liquid Architecture, een specifiek segment uit die geschiedenis. Voor het statige Brusselse kunstencentrum BOZAR verzamelde hij beeldend werk van muzikanten die ook, vaak zelfs in eerste instantie, beeldend kunstenaar zijn.
It’s not only Rock’n’Roll, Baby! laat werk zien van een twintigtal muzikanten, van krasse knarren als Yoko Ono, Patti Smith, David Byrne en Brian Eno, van cultfiguren als Alan Vega, en van jonge goden als Devendra Banhart, beroepsjunkie Pete Doherty van Babyshambles en Bent Van Looy van de Belgische groep Das Pop. Het resultaat is een bijzonder heterogene, maar op zijn zachtst gezegd ietwat inconsistente verzameling. Alle werken hebben slechts één kenmerk gemeen: ze zijn gemaakt door muzikanten die zichzelf in de eerste plaats als kunstenaar beschouwen. De meesten hebben een formele opleiding als kunstenaar genoten aan een academie, of hadden reeds een behoorlijk traject als beeldend kunstenaar of performancekunstenaar achter de rug voor hun muzikale carrière vorm kreeg. De tentoonstelling toont ook hoe diverse subculturen, design en commercie tegen elkaar aanschurken en hoe popmuziek en kunst met elkaar interfereren en elkaar tegenspreken. In bijna elke zaal zindert Andy Warhols Factory – de plek waar elke knutselaar ook een kunstenaar was (en omgekeerd) – op de achtergrond als een mythisch ijkpunt.
Je kunt het onderwerp van de tentoonstelling van Sans op twee manieren bekijken: als een verzameling werk van beeldend kunstenaars die toevallig naam en faam gemaakt hebben als popartiest, of als een representatie van een breed artistiek en vooral muzikaal universum, vormgegeven door diverse dubbeltalenten. Jérôme Sans mikt op de eerste optie, terwijl mij het tweede perspectief interessanter lijkt. Wanneer je bepaalde, schijnbaar banale werken gaat bekijken met de muziek van de kunstenaars in kwestie in het achterhoofd, krijg je een extra sleutel tot diens muzikale en artistieke verbeelding. Beeldend werk en muziek vullen er elkaar aan, ze spiegelen elkaar.
Die interessante verhouding vinden we bijvoorbeeld terug in het werk van Bianca Casady, Kyle Field en Devendra Banhart, drie muzikanten die je zou kunnen classificeren onder de noemer psych folk, een kleurrijke, hoofdzakelijk Amerikaanse stroming waarin folkmuziek en psychedelische rock hand in hand gaan. Hun beeldend werk is vaak naïef, speels, lijkt te refereren aan art brut (bepaalde tekeningen van Kyle Field en Devandra Banhart lijken de mosterd te halen bij Adolf Wölfli), oogt gewild amateuristisch en is vaak overdadig en sober tegelijk. Zo ontwierp Bianca Casady, een van de twee zusjes van het prettig gestoorde CocoRosie, een benauwend en tegelijk dromerig universum. In het midden van de zaal stelt ze een aantal bizar uitgedoste paspoppen op. Ze wachten de bezoeker op, terwijl ze op een laagje aarde besprenkeld met glinstertjes staan en worden omringd door allerhande collages. Casady ontwerpt een eigen versie van Alice in Wonderland die op het eerste gezicht ongevaarlijk lijkt, maar bij momenten toch getuigt van een benauwende fantasie. Als autonoom werk beklijft het niet, daarvoor is het teveel een samenraapsel, maar de installatie biedt wel een interessante sleutel tot de naïeve en bijwijlen beklemmende wereld van New Weird America.
Pas echt interessant wordt de tentoonstelling wanneer de muziek van de kunstenaar in kwestie ook daadwerkelijk deel uitmaakt van zijn beeldende werk en dus verschillende disciplines elkaar vinden in een nieuw multimediaal werk. It’s not only Rock ’n’ Roll, Baby! biedt slechts twee voorbeelden van een dergelijke geslaagde integratie. In een van de zalen is een ronduit verbluffende ruimte van Brian Eno te zien. Met een paar hoopjes zand, spaarzaam fluoriscerend licht en een paar takken creëert hij een fascinerend lsd-woud, dat tegelijk de perfecte prelude vormt op zijn video-installatie. Op diverse geometrisch geordende videoschermen zien we abstracte patronen die nauwelijks zichtbaar veranderen, terwijl door de speakers zijn minimalistische ambient-muziek klinkt. Eenzelfde verregaande integratie van beeld en klank vinden we in het werk van het duo Fischerspooner. In hun muzikale video-installatie laten ze hun hitsige electropop samen gaan met kitscherige beelden van een foute, exuberante verkleedpartij. Hoe hun werk ook van dat van Eno verschilt, ook hier stap je een eigengereide multimediale wereld in, waarin muziek en beeldend werk niet langer aparte componenten zijn.
Niet alle werk is de moeite, zelfs niet voor de welwillende muziekliefhebber. Zo is het werk van The Kills en Kembra Pfahler ronduit banaal en overstijgen de werken van Pete Doherty, uiteraard voorzien van bloed en injectienaalden, nergens de pathetische mythologisering van zijn eigen junkieverdriet. Daar staan enkele hoogtepunten tegenover, zoals de bijdrage van Bent Van Looy, die een begenadigd schilder blijkt te zijn, en Patti Smith, die een verbluffend mooie reeks foto’s presenteert, met een ingetogenheid en verstilling die we niet meteen uit haar muzikale werk kennen. Dé eyeopener van de tentoonstelling was evenwel een bloedmooi werk van Jonsi Birgisson (Riceboy Sleeps), dat helaas werd weggestopt in een te kleine zaal. In It’s not only Rock ’n’ Roll, Baby! verzamelde Jérôme Sans een bont allegaartje van kunstenaars. Sommigen blijven vooral arty te zijn, maar hebben met art weinig te maken, anderen laten onomwonden zien dat muziek slechts een onderdeel is van een veel breder artistiek talent.
Platform
