Installatie Steve Van den Bosch uit 2009 in Artis, het voormalige kunstinitiatief in Den Bosch

Week van het kunstinitiatief

Issue no5
okt-nov 2019
Catalogue Imaginé
Installatie Steve Van den Bosch uit 2009 in Artis, het voormalige kunstinitiatief in Den Bosch


Het Apollohuis in Eindhoven was begin jaren tachtig mijn entree tot de kunstwereld. Als scholier heb ik er fantastische installaties gezien, bijvoorbeeld de met zaagmachines bespeelde gitaren van Remko Scha. Ik bezocht destijds ook al jaren het Van Abbemuseum, maar die eerste herinnering aan de onvoorspelbare dynamiek van het Apollohuis is pregnanter.

Affiche van de op 5 november geopende afsluitende tentoonstelling van The Grand Domestic Revolution bij Casco in Utrecht

Nog steeds vindt de meeste vernieuwing in de kunst plaats in het kleine kunstinitiatief. In de media mogen de musea graag alle aandacht opeisen bij de beeldvorming rondom kunst, echte liefhebbers weten beter. Zij bezoeken bij voorkeur het kleinere kunstinitiatief waar nog iets te ontdekken valt. In deze brandpunten van artistieke energie wordt gewerkt zonder groot budget, verstikkende belangen en topzware agenda’s. De kunst oogt er fris en avontuurlijk.

In Nederland, misschien wel meer dan ergens anders in de wereld, is de onderlaag van de institutionele kunstwereld de grote vernieuwer die zorgt voor de aanwas van kunst waar ook de grote instituten op termijn van profiteren. Al direct bij hun opkomst in de jaren tachtig waren in de initiatieven grootschalige installaties te zien, lang voordat de musea zich eraan waagden. In de jaren negentig werden er de eerste vormen van relational aesthetics beproefd en besproken. Er werd discours geproduceerd, lang voordat musea hun aula’s ervoor open stelden, en cross-overs tussen disciplines verwezenlijkt, zoals ik ze tot op heden in musea niet heb gezien. In vervolg daarop zijn samenwerkingsverbanden gesmeed, die tot producties op onverwachte locaties hebben geleid.

Zonder de kweekbak van het kunstinitiatief is het een kwestie van tijd voordat de kunsttoevoer naar grotere kunstinstellingen opdroogt en het museum versteent tot bewaarplaats van louter gevestigde waarden en belangen.

Het is al lang niet meer zo dat elke talentvolle kunstenaar doorstroomt van initiatief naar museum. Sommige kunstenaars verkiezen de experimentele onderlaag boven de museale bevestiging. Met de groei aan plekken is dat ook geen enkel probleem Op aandringen van de Mondriaan Stichting is er hard gewerkt aan de professionalisering van deze onderlaag. Directeur Gitta Luiten heeft zich er afgelopen acht jaar als directeur van de Mondriaan Stichting sterk voor gemaakt. Ze heeft de budgetten verruimd, de regelingen aangepast en er onophoudelijk aandacht voor gevraagd.

Haar beleid is op lokaal niveau nagevolgd door meerdere gemeentes, waar ook verhoogde aandacht voor het kunstinitiatief is gekomen en volop in de professionalisering ervan is geïnvesteerd.

Het gevolg is dat er in Nederland onder de musea een gelaagd netwerk van hele kleine, iets grotere en nog grotere presentatie-instellingen is ontstaan waar kunstenaars steeds weer naar terugkeren voor speciale producties, ook al hebben ze intussen ook projecten in musea en galeries gerealiseerd. Gijs Frieling en Ad de Jong openen deze week in<url "http://www.waldenaffairs.nl/"> Walden Affairs in Den Haag, terwijl beiden ook veel in musea exposeren.

De signalen staan niet op gunstig voor het kleine kunstinitiatief in Nederland. De Mondriaan Stichting moet in haar nieuwe gedaante van het Mondriaan Fonds vanaf 2013 veertig procent van zijn budget inleveren en met het overgebleven geld veel meer taken uitoefenen. Voor directeur Gitta Luiten was die korting een belangrijke reden om terug te treden als directeur van het nieuw te vormen fonds. De kunstinitiatieven verliezen daarmee niet alleen een fors deel van hun budget maar ook een van hun belangrijkste promotors.

Ook op gemeentelijk niveau wordt er flink in het kunstbudget gesneden. Te verwachten valt dat de kleine initiatieven straks achteraan moeten aansluiten bij de verdeling van het geld, na de schouwburgen en de grote musea. Het doet vrezen voor de broodnodige innovatie en talentbegeleiding in de Nederlandse kunst.

Op het moment dat fondsen en gemeentes sleutelen aan hun beleidsplannen voor de periode 2013 en daarna, willen wij een week lang volop aandacht vragen voor het cruciale belang van het kleine kunstinitiatief. Komende dagen zullen er meerdere modellen besproken worden, steden belicht, centra uitverkoren. De Nederlandse kunstwereld kan niet zonder ze!

Domeniek Ruyters
is hoofdredacteur van Metropolis M

Comments
Posts 1 — 1 / 1
1
07 november 2011
Riet van gerven

Wat fijn te zien dat bij dit artikel van een afbeelding van de laatste presentaties in Artis Den Bosch is geplaatst. De installatie van De Belgische kunstenaar Steve VandenBosch, die een kleine ingreep in de altijd dominant aanwezige ruimte van het kunstenaarsinitiatief in Den Bosch realiseerde met een krappe subsidie, eigen middelen en een bijdrage van enkele kleine ondernemers, was tergend van eenvoud, overdag bijna onzichtbaar en bij invallende duisternis een kleinood.
Artis maakte zich de laatste jaren van het bestaan sterk voor solopresentaties en die kwamen de bezoekerscijfers niet ten goede. Na 25 jaar werd de subsidie van Artis door de gemeente beëindigd. De gemeente had als voorwaarde voor een volgend jaar subsidie gesteld, dat er meer bezoekers zouden komen én dat Artis een subsidie van het Rijk/Mondriaanfonds zou verwerven.

Omdat Artis Den Bosch geen uitvoerbare plannen voor een eigen verdienmodel had en omdat de subsidies vanuit rijksgelden niet werd toegezegd kwam dat de gemeente 's-Hertogenbosch trouwens erg goed uit. Die wilde de ruimte van Artis namelijk graag ter beschikking stellen aan het CBK die anders en voor een groter publiek programmeert. Jammer voor de kunstenaars en van deze door kunstenaars veroverde grote plek van bijna 600m2! Na 25 jaar subsidie aan Artis Den Bosch bleek het subsidieloos maken van gedurfde tentoonstellingen in dit ongeplaveide, ontwikkel en humusrijke segment van de "jonge" beeldende kunst helaas geen haalbare kaart meer.

Het archief van Artis is opgenomen in het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie in Amsterdam.

Riet van Gerven
Zakelijk leider Artis Den Bosch tot maart 2010

Share this Article:
|Back to Top
Gerelateerd | Meest gelezen
Tijdschrift

Koop nu het
laatste nummer

Mail naar:
karolien [​at​] metropolism.com
(€9,95 incl verzending)

Neem nu een abonnement op Metropolis M en bespaar 40%!

Abonneer
Metropolis M Tijdschrift over hedendaagse kunst Nr 5 — 2019