Jonge vertegenwoordigers van het oude volk

Issue no6
2017
Doorbraak + Aanwinsten 21 musea

De diaspora is hot, hip en happening. Het is een containerbegrip geworden voor kunstenaars, curatoren en schrijvers om een diffuus gevoel van migratie, ontheemding en spreiding mee te omschrijven. Wat betekent de term voor het volk waar hij oorspronkelijk op sloeg; de Joden? Alix de Massiac sprak met enkele joodse kunstenaars en curatoren uit de kunstwereld op zoek naar yiddishkeit en de sporen van de diaspora. (deze tekst verscheen eerder in het tijdschrift)

We leven in een wereld waarin natiestaten er een stuk minder toe doen dan voorheen en daarmee gaat veel teleurstelling en verwarring gepaard. Het is te merken aan de slogans van rechtse politici (‘Make America Great Again’), maar ook in de kunstwereld heeft het repercussies. Niet enkel de landsgrenzen zijn vervaagd, ook het collectieve idee over wat nu precies onderdeel is van onze identiteit is een stuk neveliger geworden. Daarmee heeft het begrip diaspora steeds meer belang gekregen voor het doen en denken van kunstenaars, curatoren en schrijvers. Het meerkoppige identiteitsmonster is niet voor één gat te vangen, maar schurkt er behaaglijk dicht tegenaan. Temeer omdat er twee werkbare definities van de diaspora zijn. Aan de ene kant is diaspora een zeer conservatief begrip dat historische verhalen als een lappendeken aan elkaar naait in een poging om de ballingschap te beschrijven. Aan de andere kant wordt diaspora ook gezien als een staat van permanente creatieve onderbreking, waarin zowel transnationale als post-etnische identiteiten en culturen ontstaan. Dit verklaart de flirt die de kunstwereld al een kleine twintig jaar met het concept onderhoudt. Daarnaast zorgt het intertekstuele en diffuse karakter van de diaspora ervoor dat zij zich nooit volledig laat kennen of kwantificeren. Zelfs niet, en misschien wel in het bijzonder niet, door haar eigen leden. Hoe ervaart het volk waar de term diaspora oorspronkelijk op sloeg deze ongrijpbaarheid? Joodse kunstenaars hebben de afgelopen eeuw een grote rol gespeeld in de kunstwereld, de diaspora als zodanig letterlijk gestalte gegeven. Dat is opvallend gezien het kleine percentage Joden over de hele wereld.

Diaspora wordt gezien als een staat van permanente creatieve onderbreking, waarin zowel transnationale als post-etnische identiteiten en culturen ontstaan

Joodsheid

Sara Tas, curator bij het Joods Historisch Museum in Amsterdam legt het me uit. ‘Er zijn verschillende theorieën over, bijvoorbeeld dat ze zichzelf en hun relevantie altijd hebben moeten bewijzen en de productiviteit daarmee exponentieel steeg, of dat ze als nieuwkomers in de Verenigde Staten op zoek zijn gegaan naar een totaal nieuwe stijl. Dat heeft weinig met het jodendom zelf te maken, maar meer met de migratie. Het oude moest plaatsmaken voor het nieuwe. Je kunt wellicht spreken van een algemene hang naar werk wat zich bezighoudt met herinnering en identiteit. En hoewel het zeer zeker niet enkel voor het jodendom geldt, is er wel sprake van een bepaalde religieuze of spirituele interesse.’

David Bernstein: ‘Het gaat in het jodendom met name om studie en interpretatie en daar leent beeldende kunst zich goed voor’

Kunstenaar David Bernstein, vult dit aan door mij eraan te herinneren dat clichés soms elementen van de waarheid kunnen bevatten: de focus op studie, herinnering en het geschreven woord zijn in zijn eigen praktijk cruciaal. ‘Het gaat in het jodendom met name om studie en interpretatie en daar leent beeldende kunst zich goed voor.’

Tas was nooit echt met haar ‘joodsheid’ bezig. ‘Mijn joodse identiteit werd pas geactiveerd toen ik hier kwam werken. Daarvoor wist ik natuurlijk dat het onderdeel van mij was, maar het leefde niet echt. Onlangs ben ik met mijn vader door het archief van mijn oma gegaan en kwamen we foto’s en brieven tegen wat het wel een stuk dichterbij brengt.’

Ronit Eden, een Israëlische curator, ervaart haar jodendom als een natuurlijk gegeven, iets wat inherent deel van haar is. ‘We houden enkele tradities in stand en vieren de feesten met zowel joden als niet-joden. Iedereen is welkom. Het is eerder iets sociaals en het vormgeven van een nieuwe traditie dan dat het om de religieuze betekenis gaat. Het jodendom is sociaal-cultureel en onderdeel van mijn dagelijkse leven, zowel privé als professioneel. Ik ga nooit naar de synagoge, ben niet spiritueel en heb daar ook geen interesse in.’ Eden stelt dat het jodendom veel verder gaat dan religie. De joodse cultuur heeft de synagoge inmiddels niet meer nodig. Deze scheiding van cultuur en religie is een trend die er sinds de jaren vijftig voor heeft gezorgd dat zeer weinig joden in Europa zichzelf nog als religieus zien. Er is eerder sprake van spiritualiteit, ook al geldt dit niet voor Eden.

LEES VERDER IN METROPOLIS M NR 3-2017 HOMELAND. METROPOLIS M KRIJGT GEEN SUBSIDIE. WIJ KUNNEN NIET ZONDER JOUW STEUN. NEEM EEN ABONNEMENT. ALS JE NU EEN JAARABONNEMENT AFSLUIT STUREN WE DIT NUMMER GRATIS TOE. MAIL NAAM EN ADRES NAAR karolien@metropolism.com (ovv actie nr3)

Share this Article:
|Back to Top
Meest gelezen
Tijdschrift

Koop nu het
laatste nummer

Mail naar:
karolien [​at​] metropolism.com
(€9,95 incl verzending)

Neem nu een abonnement op Metropolis M en bespaar 40%!

Abonneer
Metropolis M Tijdschrift over hedendaagse kunst Nr 6 — 2017