Pride Weekend #3: Zeemeermannen en fluïde waterwezens 

Issue no5
okt / nov 2017
REMIX

Zijn geslacht, gender en seksuele geaardheid veranderlijk in plaats van vaststaande begrippen? Geslacht en gender worden vaak met elkaar verward en als hetzelfde gezien. Geslacht is de ‘natuurlijke’ (menig lhbtqi'er zou me nu om de oren slaan) uiting van het lichaam. Gender is het gedrag. De meeste van ons worden opgevoed met het idee dat je geslacht en je gender hetzelfde zijn. Sinds een aantal jaar vindt er een omwenteling plaats van dit idee. Zo zijn er de breed gedragen ideeën van Judith Butler en Donna Harraway, academici met een cultstatus waar menig popster nog een puntje aan kan zuigen. Veel universiteiten hebben een minor Gender Studies of bieden een Master in die richting aan. Niet alleen op de universiteit, ook in de kunstwereld is gender en queer al geruime tijd booming.

Het label lhbt (lesbisch, homoseksueel, biseksueel, transgender) is door de jaren heen uitgedijd. Andere overkoepelende noemers zoals lhbtqi (inclusief queers en interseksuelen) en lhbtqia+ (aseksuele en alle andere seksuele oriëntaties) zijn al gesignaleerd om zo min mogelijk mensen uit te sluiten. Zo wordt in lijn met Judith Butlers theorieën gender en seksuele geaardheid steeds meer gezien als veranderlijk en vloeibaar.

Steev. © César Segarra

Met die watermetaforen wekt het geen verbazing dat de mythische figuur van de zeemeerman aan een opmars is begonnen in de queer scene. Het waterwezen is al eeuwenlang een geërotiseerd object. Vooral de zeemeermin staat bekend als een verleidelijk wezen. Lange haren deinen op de golven boven een rond vrouwenlichaam met smalle taille. Misschien dat haar hulpeloosheid op het vaste land ook iets met haar aantrekkingskracht te maken heeft?

Hoe het ook zij, de queer scene heeft de zeemeerman omarmd. Op instagram zijn talloze accounts te vinden van ‘fulltime mermans’. Regenboogkleurige zonsondergangen dienen als achtergrond voor fotoshoots met geoliede, getrainde torso’s in glimmende visstaarten. Het heeft iets weg van een dragqueenshow. Een wonderlijke wereld voor wie niet wist dat deze bestond.

Steev and Dolce. © César Segarra

Ik dook erin na een performance van kunstenaar Alberto García del Castillo in de kleine kunstboekhandel San Serriffe op de Amsterdamse Wallen. Het alomtegenwoordige water in Amsterdam en de vreemde wereld van de Wallen maken San Serriffe een nog geschiktere plek voor de lezing van Merman, “a queer travalogue of a boating voyage on Belgium’s inland”.

Merman verhaalt over een roadtrip over water. Aan boord zijn de auteur zelf, meerman en zanger Steev Lemercier en hond en kat Chanel en Dolce. Steev is een zeemeerman die niet hulpeloos is op het land. Hij loopt, langzaam dat wel, op zijn staart. De zeemeerman is zo niet langer een hulpeloos seksobject, maar een eigengereid zelfstandig individu.

Met humor en een scherpe pen leidt García del Castillo de lezer over de Belgische waterwegen. Naast de reis, die voert langs grauwe industrie, buitenwijken en frietkotten, tekent het boek de gesprekken op van het begin van de vriendschap tussen de vier (Chanel en Dolce en alle andere dieren praten ook). Soms voelt het verhaal iets te makkelijk en lichtvoetig, haast kinderlijk. Tegelijkertijd heeft dat ook zijn charme.

In het midden van het boek wordt het verhaal onderbroken door een reeks glossy zwart-witfoto’s met de auteur zelf, Steev, Chanel en Dolce in de hoofdrol. In eerste instantie deed het fotografische beeld van Steev voor mij af aan de magie van een zeemeerman als personage in een roman. Steev heeft lange donkere lokken, waarin schelpen verwerkt zijn. Hij kijkt veelal uitdagend en een tikkeltje arrogant de camera in. Steev en Alberto poseren als volleerde modellen. Wellicht is het licht sarcastisch bedoeld, maar de zeemeermensen komen zo niet uit het geseksualiseerde verdomhoekje.

Chanel. © César Segarra

Op de avond in San Serriffe is Alberto García del Castillo zelf een gracieuze verschijning. Zijn lichaam kronkelt als hij beweegt en een kort shirtje ontbloot zijn navel. Hij is een podiumdier. Zijn stem deint heen en weer, legt de klemtoon op vreemde plekken, waardoor je als luisteraar continu wordt meegezogen in het verhaal. De show is geslaagd. Het is tevens hetgeen García del Castillo het meest overtuigend in de vingers heeft. Hij betovert, trekt je mee in een wereld van dakterrasfeesten in Istanbul waar tijdens de Biënnale een knappe zeemeerman met zijn staart aan het flapperen is. Bij thuiskomst kon mijn eigen lezing van het boek zijn performance niet evenaren.

De onderwaterwereld als symbool voor het brede scala aan seksuele oriëntaties. Het lijkt misschien vergezocht, maar dat is het allerminst. Het leven onder het wateroppervlak is vol mysteriën. De wetenschap heeft er nog altijd geen vat op. Wel is bekend dat er talloze waterwezens zijn met afwijkende (althans voor de Westerse hetero normatieve samenleving) seksuele oriëntaties.

In de dragqueenwereld is het niet zo dat mannen zich enkel optuigen als vrouw. Zij verworden tot een compleet nieuw personage. Er zijn steeds meer dragqueens wiens alter ego een personage is dat noch vrouwelijk noch sexy hoeft te zijn. De vrijheid die performance je biedt om je elke denkbare identiteit aan te meten, staat zo centraal. Ook die identiteiten die niet zo makkelijk onder een label te scharen zijn. Laten we de performance en de veranderlijkheid van de onderwaterwereld vieren en het benauwende hokjes denken laten voor wat het is.

De performance van Alberto García del Castillo vond plaats op 22.06.2017 te San Serriffe, Amsterdam.

Zoë Dankert
is schrijver en kunstcriticus

Share this Article:
|Back to Top
Gerelateerd | Meest gelezen
Tijdschrift

Koop nu het
laatste nummer

Mail naar:
karolien [​at​] metropolism.com
(€9,95 incl verzending)

Neem nu een abonnement op Metropolis M en bespaar 40%!

Abonneer
Metropolis M Tijdschrift over hedendaagse kunst Nr 5 — 2017