Via Lewandowski, GEIST, 2017

Buitenplaats #7 - Museum Kurhaus Kleve: de Braziliaan, Joseph Beuys en de langdurige Deutsch-Niederländische Freundschaft

Issue no4
aug / sept 2017
Degrowth

Het Kurhaus in Kleef is een langgerekt bijzonder museum vlakbij Nijmegen. Het ligt in een park dat is aangelegd in de zeventiende eeuw door Johann Moritz von Nassau-Siegen, destijds Kurvorst van Kleve, die wij in Nederland beter kennen als Johan Maurits (1604 –1679), bijgenaamd de Braziliaan. Stadhouder Maurits was zijn peetoom en Willem van Oranje zijn oudoom.

Als veldmaarschalk opereerde JM jarenlang in dienst van de Nederlandse Republiek, waarvoor hij over de hele wereld actief was. Maar bij het grote publiek zal hij pas herkend worden als ik vertel dat hij in 1633 opdracht gaf tot het bouwen van het Mauritshuis in Den Haag, dat hij betrok na zijn terugkeer uit Brazilië waar hij gouverneur-generaal van Nederlands-Brazilië (1636-1644) was. JM staat bekend als kunstliefhebber en verzamelaar die veel kunstenaars naar Brazilië haalde, maar hij was ook een slimme en harde krijgsheer en bovendien initiator van de slavenhandel in Brazilië, in het kader waarvan hij veel Afrikaanse mannen naar het land liet verschepen.

Na zijn actieve leven trok hij zich terug in Kleef, waar hij omvangrijke tuinen in Franse stijl had laten aanleggen, met enorme waterpartijen.

Kurhaus Kleve

Stephan Balkenhol, Neuer Eiserner Man, 2004 in het park

In het Kurhaus is nog een galerij te vinden met portretten van voorbije hertogen en hertoginnen, met centraal een imposant borstbeeld van Johan Maurits. Op daarnaast getoonde schilderijen valt te reconstrueren welke enorme bouwwerken het hertogdom heeft laten oprichten, waarvan vrijwel niets meer over is, behalve dan de tuinen naast het Kurhaus. Er staat ook een groot beeld van Pallas Athene dat een geschenk is van de stad Amsterdam aan Johan Maurits, memorerend aan zijn liefde voor de kunst, maar ook aan zijn krijgsmanschap.

Het komt door de waterwerken dat Kleef zich later tot Bad Cleve ontwikkelde en er in de negentiende eeuw een Kurhaus vestigde. Een halve eeuw daarna, na de Tweede Wereldoorlog, heeft, alsof dit alles niet al meer dan genoeg geschiedenis is, ook nog eens gedurende enkele jaren van leegstand de by far beroemdste hedendaagse Klevenaar er zijn atelier gehad: Joseph Beuys.

originele Pallas Athene van Artus Quellinus (1660), een replica staat in het park

Interieur van gerenoveerde deel van het museum met doorkijk naar een van de zalen

Museum Kurhaus Kleve (MKK) is zich bewust van de historische grond waarop het zich bevindt en heeft de connecties tijdens recente renovaties en uitbreidingen van het gebouw duidelijker naar voren gebracht. Bij een bezoek kom je niet alleen met het verre verleden in contact, de geschiedenis van Kleef van voor en na Johan Maurits, maar ook met Beuys werk en zijn atelierspullen, portretfoto’s en zijn wiegje – althans zo wordt gezegd.

Ik heb het nu nog helemaal niet gehad over de derde poot waar dit museum op steunt: de verzameling Ewald Mataré. Deze tweede (en eigenlijk eerste) grote kunstenaar uit Kleef was de leermeester van Beuys. Het is door de collectie Mataré, door zijn dochter geschonken aan de stad, dat twintig jaar geleden het idee ontstond van het Kurhaus een museum te maken, wat in de jaren negentig geschiedde. Het Kurhaus is destijds verbouwd naar een ontwerp van de Nederlandse ontwerper Walter Nikkels, die de opvallende lengte van het gebouw benutte voor een Pinakothek. In het huidige museum, na verbouwing, en onder een nieuwe directie, heeft Mataré net als Johan Maurits en Beuys een eigen vleugel waar je kunt ontdekken hoe dicht in stijl en thematiek de vroege sculpturen van Beuys op het werk van zijn leermeester zitten.

Vroeg werk Beuys waarin zich de invloed van zijn leermeester laat herkennen

Zaal met werk van Beuys

Ik kom al jaren in het museum omdat er tentoonstellingen te bezoeken zijn die je niet vaak in Nederlandse musea ziet. Goede solo's van kunstenaars die belangrijk maar niet heel erg beroemd zijn, zoals Llyn Foulkes, Stephen Prina, Franz Gertsch en Giuseppe Penone. Het museum heeft een voorkeur voor kunstenaars van het type artist’s artists, van wie altijd genoeg werk bijeen gebracht wordt om de reis naar Kleef de moeite waard te laten zijn.

Momenteel is er een jubileumtentoonstelling die anders dan anders is, omdat de gelegenheid wordt aangegrepen nieuwe accenten te zetten en kunst te tonen van kunstenaars die nog geen verleden met het museum hebben en niet direct gelieerd worden aan de accenten die in de collectie gelegd zijn. Er zitten bekende namen bij, van wie een aantal voor de gelegenheid speciaal werk heeft gemaakt. Van anderen is werk te zien dat ik elders al eens zag. De selectie is bedoeld om te provoceren, en doet dat ook wel, zeker binnen de Duitse verhoudingen waarin dit museum opereert.

Peter Friedl laat je aan de hand van schaalmodellen stilstaan bij – hoe toepasselijk in dit huis - historische panden. Pablo Helguera drijft de nodige zelfspot met cartoons in Amerikaanse stijl, gepresenteerd in de langgerekte pinakotheek van het museum. Ulla von Brandenburg presenteert een prachtige film over ongemakkelijk theater, in schaduwspel, dat door de parlando-stijl van opvoering iets magisch krijgt. Via Lewandowski stelde een lichtreclame uit de DDR met de tekst ‘Das Sozialismus Ziegt’ anders op en gaf de propaganda van weleer met het woord GEIST een hele nieuwe lading mee.

Peter Friedl, Rehousing, 2012-2016

Peter friedl, Uncle Ho, oude huis van Ho Chi Minh

Uit Nederland is Magali Reus van de partij met een uitgebreide installatie. En verder doen ook nog Trisha Braga, Marcel Dzama, Klara Lidén mee. Veel vrouwen dus en dat is, zo concludeert het museum zelf ook, wel hard nodig, gezien de hoeveelheid mannen die er afgelopen twintig jaar te zien waren. Die omslag is in 2013 ingezet met het aantreden van de nieuwe directeur, die ook een meer thematisch karakter aan de presentaties gaf.

De tentoonstelling, zo heet het in de catalogus, wil kunst met een intensiteit brengen die je 'een klap voor je kop' geeft. Dat is misschien wat sterk uitgedrukt, maar als dit overzicht van actuele kunst een voorschot op de toekomst van het museum biedt, weet ik zeker ik er ongetwijfeld weer snel naartoe zal reizen.

Sterling Ruby

Sterling Ruby

Ulla von Brandenburg

Ulla von Brandenburg

Anne-Lise Coster

Anne-Lise Coste, Don't tell me words don't matter, 2017

Pablo Helguera

Magali Reus

Inside Intensity - The Anniversary Show, Museum Kurhaus Kleve, 20.05.2017–17.09.2017

Dit is deel zeven uit een serie over 'Buitenplaatsen', in de brede zin van het woord. Zie voor de andere delen de links onderaan deze pagina.

Share this Article:
|Back to Top
Gerelateerd | Meest gelezen
Tijdschrift

Koop nu het
laatste nummer

Mail naar:
karolien [​at​] metropolism.com
(€9,95 incl verzending)

Neem nu een abonnement op Metropolis M en bespaar 40%!

Abonneer
Metropolis M Tijdschrift over hedendaagse kunst Nr 4 — 2017