Mall of Europe - Emma van der Put, tentoonstelling bij A Tale of a Tub, foto: Fabian Landewee (detail)

Waarom we niet kunnen ophouden te dromen

Issue no3
Juni - Juli 2018
Transgression

De Expo wijk in Brussel, gebouwd in de jaren vijftig in het kader van de Wereldtentoonstelling, wilde laten zien hoe het Europa van de toekomst eruit zou zien. In Mall of Europe begeeft Emma van der Put zich naar de modelwijk en vraagt zich in koele observaties af hoe levend de utopie van toen nog is.

Vorig jaar vond de eerste museumsolo van Emma van der Put (1988, ’s-Hertogenbosch) plaats in De Pont in Tilburg. Daar maakte de jonge kunstenaar haar artistieke handschrift al overtuigend duidelijk. Van der Put richt haar camera’s op de stedelijke publieke ruimte die ze vrij afstandelijk observeert en vastlegt. Het is een esthetiek die bij anderen vaak leidt tot matig interessant werk, maar Van der Put weet deze werkwijze tot grote hoogtes te brengen. Bij haar huidige expositie Mall of Europe bij Tale of a Tub in Rotterdam focust Van der Put wederom op de stad; dit keer staat het Brusselse Expo gebied centraal.

Dit gedeelte van Brussel is gedurende de afgelopen eeuw gevormd door de wereldtentoonstellingen die er hebben plaatsgevonden, waarvan Expo ’58 de meest blijvende invloed heeft gehad op de stedelijke omgeving. In de wereldtentoonstelling van 1958 kreeg het naoorlogse optimisme vorm; men droomde van een betere toekomst en greep de gelegenheid van de expo aan om actief te bouwen aan prototypes voor moderne wijken zoals de Modelwijk. Het is een bekend verschijnsel dat dergelijke wijken, gemaakt volgens modernistische ontwerpuitgangspunten vaak falen op sociaaleconomisch vlak. Wat ooit een toekomstbestendige wijk leek, blijkt ook in het hedendaagse Brussel toe aan een radicale opknapbeurt.

Bij binnenkomst loop je tegen een scherm waarop de korte film SOON (2018) te zien is. Het duurt even voordat duidelijk wordt waar we naar kijken. De camera glijdt langzaam over een foto van een flitsend kantoorgebied, bevolkt door hippe zakenlui en besprenkeld met glanzende kunstwerken. Het is de typische beeldtaal waarmee grote bouwprojecten verkocht worden; een projectie van een betere toekomst die deze architectuur zal faciliteren. Deze utopische toekomstvisies worden bevolkt door mooie modellen afkomstig van stockfoto’s, mensen die uit de tijd gerukt worden om deze toekomstbeelden aan te kleden. Zodra de camera naar beneden zakt, blijkt dat we kijken naar een foto op een bouwhek, waar langzaam modder, buizen, kabels en troep onder verschijnt. We staan nu nog met onze voeten in de puinhoop, maar de beloofde toekomst is nabij: ‘soon’, zoals de promotiefoto verkondigt.

SOON, Still © Emma van der Put, 2018, courtesy: the artist and tegenboschvanvreden 

Mall of Europe - Emma van der Put, tentoonstelling bij A Tale of a Tub, foto: Fabian Landewee 

De aard van de utopie wordt gevormd door haar ongrijpbaarheid; ze lijkt soms dichtbij, maar is nooit hier en nu. Een betere wereld is altijd in constructie en nooit af. De gebouwen lijken in de films in deze tentoonstelling dan ook continu in de steigers te staan. SOON zet de toon voor de rest van de tentoonstelling waarin Van der Put de botsing tussen het bouwen aan een utopie en de alledaagse realiteit centraal zet. Wanneer deze clash precies plaatsvindt, blijft ongrijpbaar; heden, verleden en toekomst worden kundig met elkaar verweven. In de hoofdfilm Mall of Europe (2018) speelt Van der Put met formele elementen als abstractie en ritme, maar het gaat vooral om dat wat de aaneenschakeling van historische, hedendaagse en toekomstbeelden van de Brusselse modelwijk oproept. De constante is het bouwen aan een betere wereld. Het is opvallend hoe weinig heden, verleden en toekomst soms van elkaar verschillen; nieuwe bouwplannen met dezelfde moderne esthetiek van glas en beton worden afgewisseld met foto’s van vervallen modernistische flats die in het heden onleefbaar bleken. Deze architectuurbeelden worden afgewisseld met foto’s van pretpark Mini Europe, een vakantiebeurs en een oriëntalistisch paviljoen van de wereldexpo. Daaruit spreekt ons vermoeden dat het elders altijd beter is, het gras is tenslotte altijd groener bij de buren.

Het oriëntalistische verzinsel genaamd het Chinees Paviljoen dat koning Leopold II liet bouwen (met geld verdiend aan de toenmalige Belgische kolonie Congo) figureert in meerdere films in de expositie. Het gebouw is een getuigenis van de wereldvisie van de koning waarin de ander zowel projectie van een exotisch ideaal is als grondstof beschikbaar voor agressieve kolonisering. Beelden van een reisbeurs waarin mensen hunkerend naar vakantiebestemmingen kijken, komen ook terug in Mall of Europe. Op een van deze foto’s zien we een beursstand met op de wand de tekst ‘comfort beyond your imagination’. Laat het maar aan de reclamewereld over om te kapitaliseren op de utopie en ons schijnbare onvermogen om een betere wereld voor te stellen. Dergelijke toevallige vondsten krijgen grote poëtische betekenis in de films van Van der Put.

Mall of Europe - Emma van der Put, tentoonstelling bij A Tale of a Tub, foto: Fabian Landewee 

Mall of Europe - Emma van der Put, tentoonstelling bij A Tale of a Tub, foto: Fabian Landewee 

De werken van Van der Put komen mooi tot hun recht in de expositieruimte van Tale of a Tub (waar op het moment van mijn bezoek een lekkage in de kelder wordt gerepareerd) die wordt omringd door de moderne architectuur van het Justus van Effencomplex. Het complex bevindt zich ook nog eens in Spangen, een van de armste wijken van Nederland die dringend aan een opknapbeurt toe is. Van der Put becommentarieert in deze tentoonstelling echter niet alleen de maakbaarheid van onze stedelijke omgeving, maar toont ook op subtiele wijze de krachten die daarop van invloed zijn zoals geschiedenis, kapitaal en ideologie. De geest van het modernisme doolt in deze tentoonstelling nog steeds rond, zowel als slachtoffer van en als verantwoordelijke voor historische vooruitgang.

Mall of Europe - Emma van der Put, tentoonstelling bij A Tale of a Tub, foto: Fabian Landewee 

Emma van der Put - Mall of Europe, A Tale of a Tub, Rotterdam, t/m 15.04.2018

 

Share this Article:
|Back to Top
Gerelateerd | Meest gelezen
Tijdschrift

Koop nu het
laatste nummer

Mail naar:
karolien [​at​] metropolism.com
(€9,95 incl verzending)

Neem nu een abonnement op Metropolis M en bespaar 40%!

Abonneer
Metropolis M Tijdschrift over hedendaagse kunst Nr 3 — 2018