De scheppende mens als doel
Jonas Staal pleit voor een nieuwe coalitie

Issue no5
okt - nov 2018
Entanglement

Maandag 20 juni is Jonas Staal één van de sprekers tijdens de rondetafelbijeenkomst over 'de nieuwe visie cultuurbeleid'. Zijn bijdrage is nu al hier te lezen. Discussieer mee.

Op 27 juni 2011 debatteert de Kamer in een nota-overleg over de uitwerking van de uitgangspunten cultuurbeleid. Ook heeft de Kamer onlangs een advies van de Raad van Cultuur ontvangen: Advies bezuiniging cultuur 2013-2016, Noodgedwongen keuzen. Naar aanleiding van dit advies en ter voorbereiding van dit debat organiseert de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van de Tweede Kamer der Staten Generaal op 20 juni 2011 een rondetafelgesprek over dit onderwerp. Het rondetafelgesprek heeft een openbaar karakter en vindt plaats van 12.30 tot 16.30 uur in het gebouw van de Tweede Kamer, ingang Plein 2.

In de eerste ronde ‘Maatschappij en democratie / algemene visie’ (12.30 - 13.45 uur) ben ik gevraagd een bijdrage te leveren. Deze bestaat uit het introduceren en verdedigen van de volgende drie punten:

EEN NIEUWE COALITIE Inbreng Jonas Staal

1.

De keuze vandaag is die tussen de controlemaatschappij en de open samenleving. Deze regering staat een systematische aanval voor op alle kritische componenten in onze cultuur en duldt daarin geen tegenspraak. Dat gaat onderwijzers, werkers, journalisten, academici, rechters, studenten, politici en kunstenaars allen en gezamenlijk aan. De aanval op de een is een aanval op de ander. Deze regering wenst onze samenleving alleen te duiden in de wereld van markt en strijd en heeft duidelijk gemaakt het punt van onderhandeling voorbij te zijn; laten wij dit erkennen: wij moeten ophouden met reageren, en beginnen met ageren.

2.

Het doel van een hoogontwikkelde samenleving is het bevorderen van het scheppend potentieel van elk mens. Ik stel een fundamentele omslag voor in het denken over de rol van kunst en cultuur in de samenleving. Die gaat in de eerste instantie helemaal niet over geld. Deze omslag betreft de vraag wat een hoogontwikkelde samenleving als de onze voorstaat. Willen wij ons leven echt slijten als ‘hardwerkende Nederlanders’, als veredelde productiemachines? Is dat het enige wat onze ‘beschaving’ kan bedenken als toekomstbeeld? Nog meer produceren, nog meer concurreren, nog rijker worden, nog meer competitie, nog meer ongelijkheid bevorderen? Laten wij de hardwerkende Nederlander confronteren met een ander ideaal: dat van de scheppende mens. Kunst is hier niet langer een middel ter verpozing, een glossy exponent van entertainment in handen van mediamagnaten als Joop van den Ende, maar een vooruitgangsideaal. Ik stel voor hiernaar te handelen: bevrijdt kunst van haar obligate kolom in het partijprogramma, zijnde goed voor sociale cohesie of economie; kunst heeft hier niets mee van doen, want kunst is geen middel: kunst is een doel. De scheppende mens hoort het doel van iedere zichzelf respecterende samenleving te zijn.

3.

Kritische componenten in onze samenleving moeten zich verenigen. Samen met politici van diverse partijen en een grote variëteit aan kunstenaars is in kunstruimte W139 te Amsterdam het project Allegories of Good and Bad Government gerealiseerd. Vier kunstenaars en vier politici leefden hier vier dagen en drie nachten samen (van 1 t/m 4 mei) om te onderzoeken hoe zij tot een gezamenlijk agenda zouden kunnen komen. Dit vanuit de overtuiging dat politiek en kunst medescheppers van onze samenleving zijn en daarin een beschavingsproject delen. Het begrip ‘scheppende mens’ is uit dit gezamenlijke gesprek geboren. Dit project reikt dan ook verder dan de kaders van de Kamer en de ambtenarij, of de kaders van musea en kunstinstituten. Ik durf te stellen dat hiermee een aanzet is gedaan voor een werkelijk andere rol van zowel politiek als kunst, door beide disciplines in relatie tot elkaar vorm te geven. Ik stel voor deze samenwerking voort te zetten, niet alleen tussen kunst en politiek, maar ook met onderwijzers en academici, met de vakbonden en journalisten, met werkers en studenten. Om zo gezamenlijk tot een nieuw ontwerp te komen van de open samenleving.

U bent bij dezen uitgenodigd om in deze nieuwe coalitie zitting te nemen.

Comments
Posts 1 — 10 / 22
1 2 3 >
16 juni 2011
Sander Breure

Wat goed dat dit gebeurt!

Wel heel jammer dat Joop van den Ende weer eens als kop van jut wordt gebruikt... heel makkelijk en onnodig in dit verband volgens mij.

16 juni 2011
Eric Lamers

"Ik stel een fundamentele omslag voor in het denken over de rol van kunst en cultuur in de samenleving. Die gaat in de eerste instantie helemaal niet over geld."

Lijkt me hier juist geen sprake van een fundementele omslag in het denken. Het is volgens mij algemeen geaccepteerd dat kunst en cultuur in eerste instantie helemaal niet over geld gaat.

De omslag in het denken die het huidige kabinet in persoon van Zijlstra wil bereiken met zijn beleid is wel fundementeel.

En hoewel fundementele veranderingen mijn interesse hebben lijkt deze me redelijk onzinnig.

16 juni 2011
Yasser Ballemans

"Om zo gezamenlijk tot een nieuw ontwerp te komen van de open samenleving."

Je betoog zou de huidige regering kunnen sterken in zijn idee dat de kunst prima met 50% minder af kan. Of zie je dat anders? Ik vind ook dat kunst geen middel maar een doel is. Maar ik denk dat het er nu heel concreet om gaat de regering er op te wijzen dat ze zich schuldig maakt aan onbehoorlijk bestuur door disproportioneel veel en snel en zonder de gevolgen te onderzoek op kunst te bezuinigen.

Ben zeker voor ageren in plaats van reageren. Maar soms moet je eerst reageren om te kunnen ageren. Het kan ook allebei tegelijk. Nee zeggen tegen de bezuinigen en strijden voor een open samenleving.

Succes!

16 juni 2011
Samuel Vriezen

Een zeer bemoedigende insteek voor een Kamer-gesprek, Jonas - ik wens je sterkte! Misschien komt er nog eens wat politiek in het parlement zo.

Twee dingen vielen me op. Ten eerste: "Deze regering wenst onze samenleving alleen te duiden in de wereld van markt en strijd" - dit klopt, maar het is alleen retoriek natuurlijk. In de praktijk is die markt er alleen voor de kleintjes en de armen, niet voor De Nederlandse Opera. Zelfs de "duiding in termen van markt en strijd" is dus een leugen; ze hebben niet eens het fatsoen om zich te houden aan hun eigen, minder dan magere, moraal.

Ten tweede: je legt de nadruk op het "kritische". Dat is goed, maar je loopt het gevaar dat dat in spanning komt met je voortreffelijke zin: "wij moeten ophouden met reageren, en beginnen met ageren." - het idee van kritiek neigt immers naar het reactieve. Ik geef er dan ook zelf inmiddels de voorkeur aan om het accent te leggen op het affirmatieve karakter van (vernieuwende/experimentele/of gewoonweg nog niet hersendode) kunst boven het kritische karakter.

16 juni 2011
Bente

"De scheppende mens hoort het doel van iedere zichzelf respecterende samenleving te zijn."
Prachtig.....en wat een lange weg nog te gaan. Laten we een begin maken door de invuloefening uit het onderwijs te schrappen.

16 juni 2011
Judith

(@ Eric Lamers:) Ik denk dat Jonas met 'een fundamentele omslag' iets anders voor wil stellen dan het beschouwen van de kunst als iets dat niet direct over geld gaat:

'Deze omslag betreft de vraag wat een hoogontwikkelde samenleving als de onze voorstaat. [...] Willen wij ons leven echt slijten als ‘hardwerkende Nederlanders’, als veredelde productiemachines? [...] Laten wij de hardwerkende Nederlander confronteren met een ander ideaal: dat van de scheppende mens. [...] De scheppende mens hoort het doel van iedere zichzelf respecterende samenleving te zijn.'

Wat Jonas precies bedoeld met 'de scheppende mens' is mij echter niet duidelijk (misschien is dat uitgebreid besproken in 'Allegories of Good and Bad Government' maar daar kon ik helaas niet bij zijn). Is de scheppende mens niet iedereen die werkt, studeert, ...? Wanneer iedereen al redelijk scheppend door het leven gaat, op welke manier zou dit dan nog meer ons 'ideaal' moeten worden? Moeten we allemaal kunst gaan scheppen? Ook wordt het mij niet helemaal duidelijk hoe de kunst(wereld) bij kan dragen aan het vergroten van het scheppende potentieel 'van elk mens' (of mogen we de kunst überhaupt niet meer beschouwen als iets dat ergens aan bij kan dragen?).

Daarnaast lijkt hij het ideaal van 'de scheppende mens' tegenover het ideaal (?) van de hardwerkende Nederlander te plaatsen. Wordt hier bedoeld het ideaal van elke hardwerkende Nederlander, en wat zou dit ideaal dan zijn? Consumeren? Of wordt er bedoeld dat 'de hardwerkende Nederlander' tegenwoordig het ideaal is? Wat er ook bedoeld wordt, hard werken lijkt mij erg goed passen bij het ideaalbeeld van de scheppende mens. Hoewel het natuurlijk nog leuker zou zijn niet hard te werken maar alleen wanneer het ons belieft wat vrijblijvend scheppend bezig te zijn. Maar dat zou ik eerder als utopisch dan als ideaal bestempelen.

Kortom, het tweede punt is mij niet helemaal duidelijk. Wel kan ik me erg vinden in een samenwerking met alle (naar mijn idee scheppende) groepen die genoemd werden. Ik ben dan ook zeer benieuwd naar de uitgebreide visie van Jonas.

16 juni 2011
Edwin Stolk

Drie interessante punten, punt één een heldere omschrijving van de actuele onwrikbare houding van de politiek, een naar mijn mening een correcte constatering. Het lijkt me te alle tijde beter te blijven acteren binnen een bepaald gegeven dan aan de zijlijn driftig te keffen als een gebeten hondje. Een belangrijk punt lijkt mij ook om niet in een wij/zij discussie te geraken.

Bij punt twee sta ik achter de wens voor een fundamentele omslag wat betreft de rol van kunst, alleen blijft daarbij ‘de scheppende mens’ naar mijn mening wat vaag. Mis ik de rol van kunstenaars in dit proces. De woorden kunst is geen middel maar een doel, klinken een beetje hetzelfde als ik haal adem dus ik leef. Het lijkt me persoonlijk zeer belangrijk dat er vandaag nog breed geïnvesteerd wordt in een innovatief kritisch en idealistisch bewustzijn in plaats van enkel het ideaal van een hard werkende mens en trouwe consument systematisch in hoofden van de bevolking te drammen als ultieme natte droom. De kunst moet ook zelf actief worden om zich te bevrijden uit de ‘obligate kolom in het partijprogramma’. Er is daarnaast niets mis met economische of sociale cohesie, laten we dat niet als ziekmakend beschouwen.

Punt drie lijkt me een sterk punt, om gezamenlijk te komen tot een nieuw ontwerp voor een open samenleving. We leven in tijden waar horizontale cross-overs meer dan ook mogelijk zijn maar nog veel te weinig tot stand komen en de mogelijkheden daaruit worden verre van benut. De hoop lijkt nog steeds traditioneel gericht op de verticale macht die het moet regelen maar die haar onmacht allang bewezen heeft…

16 juni 2011
Jerome Symons

Goed verhaal, maar 'de scheppende mens' moet nog worden uitgewerkt. En graag de naam Joop van de Ende eruit. Volsta met 'mediamagnaten' zonder meer. Een naam noemen verzwakt het betoog. Op dit détail ben je te pakken, daar zal het over gaan en de hoofdzaak blijft dan onbesproken.

17 juni 2011
Marry

Volgens mij gaat het helemaal niet zozeer om een aanval op het intellect ofzoiets. Ik denk dat dit allemaal een puur liberale grondslag heeft, en dat vooral tegen dat liberale gedachtegoed geageerd moet worden. In een liberale utopie zouden zelfs de politie en de brandweer nog privaat zijn, dus is het logisch dat dit kabinet de vrije marktwerking als gedachtegoed uitstraalt.

Hier ben ik het wel eens met mijn voorganger Eric Lamers, die spreekt over het feit dat de fundamentele omslag juist zit de uitvoering van het beleid van Zijlstra en consorten. Na jaren door een socialistische inslag geregeerd te zijn, kunnen we maar slecht wennen aan die liberale hand.

Mijn opinie: ik denk dat de consequenties van het eigen liberale beleid een goed punt zijn om "de aanval te openen". Ze gaan er vermoedelijk van uit dat de vrije marktwerking het enorme aanbod gaat afvloeien. Hoogstwaarschijnlijk zal dit er ook voor zorgen dat een heleboel cultuur uitingen een stuk duurder gaan worden, en hierdoor dus moeilijker bereikbaar voor een hele grote groep mensen. Dan zouden ze zelf veroorzaken wat ze "de kunst elite" juist verwijten, namelijk dat kunst iets zou zijn voor een selecte groep Nederlanders. Beetje onlogisch, toch? Dat is dus wat ik niet begrijp aan het liberale gedachtegoed van de vrije marktwerking....

Jonas Staal, zet 'em op, en laat jezelf van je beste kant zien maandag! :)

17 juni 2011
Nous Faes

Complimenten, ik vind dat je helder positie kiest met dit stuk Jonas. Dat doe je door de verschuivende frames te benoemen, eigenlijk keer je ze om. Nederland beweegt zich sinds pakweg 1985 van een gedroomde open samenleving, met een gedeeld vooruitgangs- en beschavingsideaal, naar een controlemaatschappij zonder duidelijk toekomstperspectief. Vanzelfsprekend wordt in een controlemaatschappij geen belang gehecht aan kritische componenten. Het gebrek aan een toekomstperspectief is het zwakke punt van het neoliberalisme; door een maatschappelijk alternatief te schetsen en kunst daar een belangrijke rol in te geven voer je in het licht van het actuele denken wellicht een achterhoedegevecht, maar ben je wel duidelijk in je analyse.

Share this Article:
|Back to Top
Gerelateerd | Meest gelezen
Tijdschrift

Koop nu het
laatste nummer

Mail naar:
karolien [​at​] metropolism.com
(€9,95 incl verzending)

Neem nu een abonnement op Metropolis M en bespaar 40%!

Abonneer
Metropolis M Tijdschrift over hedendaagse kunst Nr 5 — 2018