Zaalopname met oa Elisa van Joolen, courtesy Stedelijk Museum, Amsterdam, foto Gert-Jan van Rooij

Gaat een vaas de wereld redden? Social design in het Stedelijk

Issue no3
juni - juli 2021
Makers Of Their Own Time - Relational Activism

De wereld van het social design in de tentoonstelling Dream Out Loud in het Stedelijk Museum is opvallend klein.

Met Dream Out Loud, nu te zien in het Stedelijk Museum Amsterdam, wordt ingegaan op de tendens omtrent social design. Een actueel en nobel thema, waarbij het werk van 26 ontwerpers gedurende vier maanden wordt getoond op de eerste etage van het museum.

De tentoonstelling, die is georganiseerd in het kader van de Gemeenteaankopen en als zodanig het moment is waarop het Stedelijk zich elke paar jaar via een open call op de eigen artistieke kweekgrond richt, presenteert een mix van relatief veel jonge makers, met daarbij enkele vertrouwde namen onder wie Hella Jongerius, Studio Roosegaarde, Next Nature Network en Metahaven. Middels social design wordt getracht om in te gaan op maatschappelijke vraagstukken. Een onvermijdelijke trend waar inhoudelijke beweegredenen op de voorgrond treden en ontwerpers streven antwoord te geven op doorgaans omvangrijke hedendaagse kwesties rondom maatschappelijke veranderingen, zoals daar zijn de verduurzaming van de economie, armoede in de wereld, massale immigratie en wat al niet verder.

Zaalopname, courtesy Stedelijk Museum, Amsterdam, foto Gert Jan van Rooij

Afgezien van dat de sociale ontwikkeling momenteel te zien is binnen disciplines als mode, film, grafisch ontwerpen, lijkt de tentoonstelling zich opvallend genoeg voornamelijk te beperken tot een presentatie van product design.

Zo tref ik rijkelijk uitgestalde vazen van Olivier van Herpt. De collectie van klei in voornamelijk beige en bruine tinten is tot stand gekomen met een door hem zelf ontwikkelde 3D printer. Omdat Van Herpt niet tevreden was over de kwaliteit van bestaande printers, besloot de ontwerper een eigen variant te realiseren. Met als resultaat een verzameling van vijftien vazen met science-fictionachtige vormen op een lange witte tafel.

Olivier van Herpt, zaalopname, courtesy Stedelijk Museum, Amsterdam, foto Gert-Jan van Rooij

Ook Dirk Vander Kooij ontwikkelde zelf een machine en wel van een afgedankte robotarm uit de auto-industrie. Zijn apparaat print stoelen, tafels, vazen en lampen van dikke lijnen gerecycled en gesmolten plastic. Gemaakt van holle buizen van semi-transparant plastic zocht Vander Kooij uitdaging in de uiteindelijke uitvoering van zijn stoelen.

Een vergelijkbare benadering proef ik in het project van Claire Verkoyen. Haar drie witte schalen met lijntekeningen staan gepresenteerd in een forse vitrine. De kommen hebben een een lange reis achter de rug. Verkoyen heeft ze vanuit Jingdezhen, het centrum van de Chinese porseleinproductie geïmporteerd om ze in Amsterdam te kunnen bedrukken. De tekeningen, gemaakt met speciale 3D-software, visualiseren ‘een utopisch wereldbeeld waarin de mens heeft plaatsgemaakt voor insectachtige wezens en machines, en waarin processen van groei en constructie met elkaar verweven zijn’, aldus Verkoyen.

Zaalopname met oa Elisa van Joolen, courtesy Stedelijk Museum, Amsterdam, foto Gert-Jan van Rooij

Waar de werken stuk voor stuk buitengewoon professioneel zijn uitgevoerd, mis ik een vorm van kritische of analytische reflectie. Al met al tref ik zorgvuldig gerealiseerde objecten aan. Intelligent, technisch goed doordacht, met soms een sociale boodschap, maar al met al iets te berekend en weloverwogen, waardoor er steken blijven liggen in de uiteindelijke relevantie.

In de aangelegen zaal wekt een gitzwarte schijf, prominent aan de wand bevestigd, mijn nieuwsgierigheid. Lonneke Gordijn en Ralph Nauta (Studio Drift) hebben de mogelijkheden van synthetisch restmateriaal uit de chemische industrie onderzocht. Een proces met onder meer ingenieurs, wetenschappers en onderzoekers resulteert in een serie zwarte objecten met de titel Obsidian Project. De gepresenteerde items verraden echter weinig van hun functie of doel. Het is aan de bezoeker om de intentie van deze stukken te herleiden.

Studio Drift, zaalopname, courtesy Stedelijk Museum, Amsterdam, foto Gert-Jan van Rooij

De relatie met de ‘problemen van nu’ waarmee deze tentoonstelling wordt aangekondigd lijkt in diverse projecten slechts op de achtergrond aanwezig. Waarom nog meer vazen en stoelen, is een vraag die niet echt wordt gesteld? Afgezien van dat de diverse items hoogstwaarschijnlijk met de beste intenties zijn vervaardigd, heb ik vraagtekens bij het daadwerkelijke belang van een aantal van de stukken. Wat heeft social design met de populaire 3D printing technieken te maken? Gaat een geprinte stoel daadwerkelijk iets veranderen aan de maatschappij en de problemen die er spelen? Een wereld met een overvloed aan producten en informatie is niet per definitie geholpen met de realisatie van diezelfde producten door middel van een aangepast productieproces.

Social design, als beweging, richt zich bij voorkeur op de transformatie van hedendaagse processen. Werk dat misschien niet altijd concrete of bruikbare toepassingen oplevert, maar juist in staat is om onder meer een maatschappelijke discussie aan de kaak te stellen, publiek uit de tent te lokken, een dialoog oproept, een utopisch wereldbeeld schetst of zich representeert in de vorm van een speculatief ontwerp. Het is een concept meer dan een product. En als het tastbaar wordt dan hoeft het technisch allemaal niet zo erg te kloppen.

Hier ligt dan ook de uitdaging voor het museum. Door, wanneer er voor gekozen wordt om de samenleving kennis te laten maken met het fenomeen social design, juist de nadruk te zoeken in het presenteren van werken waarbij de maatschappelijke relevantie helder aanwezig is. Of te kiezen voor een wijze van presenteren waarbij op zijn minst de aanleiding van het ontwerp overtuigend inzichtelijk gemaakt wordt. Met wat stichtelijke symboliek, en, gekscherend gezegd, de hightech afvalverwerkers die hier bijeen zijn gaat de wereld echt niet wezenlijk veranderen.

Pieter Stoutjesdijk (The NewMakers), ontwerp voor Haïti, zaalopname, courtesy Stedelijk Museum, Amsterdam, foto Gert-Jan van Rooij

Bij een tentoonstelling met de titel Dream Out Loud had het gepresenteerde wel wat grootschaliger en speculatiever gemogen. De bezoeker had mogen worden meegenomen in een proces, een urgentie of een onderzoek van een werk. Alleen dan was je als toeschouwer misschien overtuigd geraakt van de maatschappelijke relevantie van het hier gepresenteerde social design.

Metahaven, zaalopname, courtesy Stedelijk Museum, Amsterdam, foto Gert-Jan van Rooij

Meer informatie op de eigen website van de tentoonstelling

Share this Article:
|Back to Top
Meest gelezen
Tijdschrift

Koop nu het
nieuwste nummer

Mail naar:
karolien [​at​] metropolism.com
(€9,95 incl verzending)

Neem nu een abonnement op Metropolis M en bespaar 40%!

Abonneer
Metropolis M Tijdschrift over hedendaagse kunst Nr 3 — 2021