Nina Beier & Simon Dybbroe Møller The Industrial Revolution, 2013, courtesy van de kunstenaar, foto Gert Jan van Rooij

 

Een wereld van opmerkelijke toevalligheden

Issue no1
feb-mrt 2019
Circulation

In Marres buigen kunstenaars zich over verschijnselen die zich niet goed laten verklaren.

Maastricht is vandaag de dag nog steeds doorvlochten met religie en geloof. Als geboren en getogen Maastrichtenaar, die al enige jaren in de Randstad woont, valt het me telkens opnieuw op wanneer ik Maastricht bezoek hoe groot de stempel van het katholicisme nog drukt op de stad, en hoe dit tot uitdrukking komt in de architectuur, het verenigingsleven en de vele gebruiken en rituelen die de stad rijk is - van het halen van een askruisje op aswoensdag, na drie dagen carnaval tot de fascinatie voor het getal 11, het zogenoemde 'gekkengetal', dat zich bevindt tussen het heilige getal 12 en het getal van de perfectie, 10. Het woord gekkengetal bestaat toevalligerwijs ook uit 11 letters.

Tegen de gelovige achtergrond van Maastricht is het niet verwonderlijk dat thema's als religie, bijgeloof en ritueel doorsijpelen in de programma's van de verschillende culturele instellingen in de stad. Marres is hierop geen uitzondering. In 2008 was er de presentatie This Is Not A Damien Hirst, waarbij een relatie werd gelegd tussen Hirsts iconische diamantenschedel For The Love of God - op dat moment tentoongesteld in het Rijksmuseum in Amsterdam - en enkele devotieobjecten uit de collectie van de Sint Servaaskerk in Maastricht. In 2012 werd het werk van schilder Marc Mulders er gepresenteerd in combinatie met stukken uit de collectie van Museum Catharijnenconvent, onder de titel Lost for Faith/Retained for Beauty. En nu wordt stilgestaan bij de rol van (bij)geloof en ritueel, in de internationale groepstentoonstelling Superstition, die tot 25 november bij Marres te zien is.

Waar de nadruk bij eerdere presentaties lag op de relatie tussen religie en object, geven de kunstenaars in Superstition de thema's (bij)geloof en ritueel een uitgesproken niet-religieuze invulling, maar worden ze verkend rond onderzoekslijnen als mystiek, toeval, gezichtsbedrog, magie en het onderbewuste. De tentoonstelling is samengesteld door de Belgische kunstenaar en curator Erich Weiss, zelf nogal een enigmatisch persoon in de internationale cultuurwereld. Weiss, steevast geheel in het zwart gekleed, typeert zijn eigen leven als een 'wereld van opmerkelijke toevalligheden', zo werd hij op 6 juni 1966 geboren en deelt hij zijn naam met de bekende boeienkoning Harry Houdini (alias Erik Weisz).

Nils Nova, Marres Upside Down, 2018, courtesy van de kunstenaar, foto Gert Jan van Rooij

 

Lilibeth Cuenca Rasmussen Afghan Hound, 2011, courtesy van de kunstenaar en Hans & Fritz Contemporary Londen/Barcelona, foto Gert Jan van Rooij

Otto Berchem, Amansa Lluvia, 2018, courtesy van de kunstenaar, foto Gert Jan van Rooij

Het is daarom wellicht niet geheel toevallig - pun intended - dat de tentoonstelling bij Marres niet in de kunsten begint, maar met het werk van de bekende illusionist en goochelaar Uri Geller, die in de jaren zeventig van de vorige eeuw internationale bekendheid verwierf door lepels te buigen met zijn mind power. Vanuit dit historische ijkpunt ontvouwt zich een tentoonstelling waarin het begrip bijgeloof op verschillende manieren wordt benaderd of uitgelegd. Het site-specifieke werk Mirrored Wall van Germaine Kruip bestaat uit een kamervullende installatie van wit poeder, een verwijzing naar het gebruik van Hindu-vrouwen in Zuid India om met geometrische lijntekeningen, vervaardigd met kalk of poeder, voorspoed op te roepen. De installatie lijkt een vervolg op haar eerdere performancewerk A Possiblity of an Abstraction, waarin ze ook geometrische vormen verbond aan het spirituele.

Het werk van de Mexicaanse kunstenaar Stefan Brüggemann doet denken aan de conceptuele kunst uit de jaren zestig, maar voert het idee van de kijker als betekenisgever tot in het extreme door. 'This work is destroyed when you stop looking at it and restored when you look at it', schreef hij in grote zwarte letters op de muur van de wintertuin van Marres. Ik kijk een paar keer weg en weer terug naar de muur. Het lijkt te werken. Nils Nova zet een van de ruimtes van Marres letterlijk ondersteboven in een trompe l'oeuil-achtige fotobewerking van de kamer, afgedrukt op behangpapier en kamerbreed geïnstalleerd.

Joanna Piotrowska, Untitled, 2018, courtesy van de kunstenaar en Dawid Radziszewski Gallery, foto Gert Jan van Rooij

 

 

Keren Cytter, Four Seasons, 2009, courtesy of the artist en Pilar Corrias Londen, foto Gert Jan van Rooij

Germaine Kruip, Mirrored Wall, 2018, courtesy van de kunstenaar, foto Gert Jan van Rooij

Op de bovenverdieping wordt voortgeborduurd op het idee van gezichtsbedrog en het vervagen van de grenzen tussen werkelijkheid en illusie, onder meer in de videowerken van Keren Cytter en Ulla von Brandenburg. Waar het psychodrama Four Seasons van Cytter een ode is aan de absurdistische, visuele clichés van het werk van Alfred Hitchcock en David Lynch, doet de zwart-wit film van Von Brandenburg, waarin we verschillende objecten tot leven zien komen, vooral denken aan het werk van de fin-de-siècle filmregisseur en illusionist Georges Méliès. Zijn vroege filmexperimenten komen op de toeschouwer van vandaag gekunsteld over, maar moeten in hun tijd diepe indruk hebben gemaakt. En dat is waar het wringt met sommige werken in de tentoonstelling bij Marres, de magie verdwijnt wanneer je het goocheltrucje kent.

De installatie Amansa Lluvia van Otto Berchem kenmerkt zich dan weer als een heel persoonlijke benadering tot het begrip bijgeloof. In zijn geboorteland Colombia steken mensen twee gekruiste messen in de grond om regen te voorkomen bij speciale gelegenheden als bruiloften, doopplechtigheden en zelfs galerieopeningen. Ter gelegenheid van de tentoonstelling Superstition installeerde hij 130 verzilverde tafelmessen op de vloer van Marres, die steeds per twee, gekruist, in de tuin van Marres geplaatst worden, om de regen weg te houden tijdens de 65-dagen durende tentoonstelling. Tijdens mijn bezoek tel ik 62 messen in de vloerinstallatie, met nog 26 dagen te gaan. Fingers crossed!

Als tentoonstelling vormt Superstition een aangename, associatieve verkenning van verschillende ideeën rond bijgeloof, ritueel en het onderbewuste, waarbij vaak de connectie wordt opgezocht naar gezichtsbedrog en magie, in een opstelling die ruimte geeft aan de vaak sterk verschillende benaderingen van de deelnemende kunstenaars. Terwijl ik Marres verlaat kijk ik bezorgd omhoog naar de grijze Maastrichtse herfstlucht. Regenen doet het nog niet.

Superstition, Marres, Maastricht, 22.09.18 t/m 25.11.18

Guus van Engelshoven
schrijver, redacteur en projectleider bij het Bonnefantenmuseum

Share this Article:
|Back to Top
Gerelateerd | Meest gelezen
Tijdschrift

Koop nu het
laatste nummer

Mail naar:
karolien [​at​] metropolism.com
(€9,95 incl verzending)

Neem nu een abonnement op Metropolis M en bespaar 40%!

Abonneer
Metropolis M Tijdschrift over hedendaagse kunst Nr 1 — 2019